વિરહની ખરી ભાવના

— શ્રી શ્રીમદ્ ભક્તિ પ્રમોદ પુરી ગોસ્વામી

કલિયુગને પાવન કરવા માટે અવતરેલા ગૌરહરિ જ્યારે જગતની નજરથી દૂર થયા (અંતર્ધાન થયા), ત્યારબાદ શ્રી બલદેવ વિદ્યાભૂષણના સમય સુધી તેમના ‘પ્રેમ-ધર્મ’નો પ્રચાર ઓછાવત્તા અંશે અખંડપણે ચાલુ રહ્યો. તે પછીના સમયગાળામાં, જોકે ઘણા ઉચ્ચ કોટિના ભક્તો આ પૃથ્વી પર હાજર હતા, તેમ છતાં મહાપ્રભુના ભક્તિ સંપ્રદાય પર અંધકારનું આવરણ છવાઈ ગયું. “અમે મહાપ્રભુના અનુયાયી છીએ” એવો મોટો દાવો કરનારા અનેક અપસંપ્રદાયો (પાખંડી પંથો) ઉદય પામ્યા, પરંતુ વાસ્તવમાં તેઓએ પોતાના ખોટા અને ભ્રામક સિદ્ધાંતોનો પ્રચાર કરવા માટે ફક્ત મહાપ્રભુના નામનો ઉપયોગ કર્યો. ગૌડીય વૈષ્ણવ સિદ્ધાંતોના સત્યમાંથી થયેલું કોઈ પણ સમાધાન અથવા વિચલન ખુદ ભગવાન પોતે સહન કરી શકતા નથી. તેમજ, ભગવાન અને તેમના ભક્તો વચ્ચેના દિવ્ય સંબંધોનું કોઈ પણ પ્રકારે ખોટું નિરૂપણ (વિપર્યાસ) થાય તો તેમને અત્યંત ક્લેશ થાય છે.”

“આ જ કારણોસર, શ્રીલ રૂપ ગોસ્વામીએ શીખવેલા સિદ્ધાંતોનું જતન અને રક્ષણ કરવા માટે, શ્રી ચૈતન્ય મહાપ્રભુની ઈચ્છાથી સ્વરૂપ દામોદર અને શ્રીલ રૂપ ગોસ્વામી ફરીથી શ્રીલ સચ્ચિદાનંદ ભક્તિવિનોદ ઠાકુર અને શ્રીલ ભક્તિસિદ્ધાંત સરસ્વતી ઠાકુર પ્રભુપાદના રૂપમાં પ્રગટ થયા. શુદ્ધ ભક્તિના આ સિદ્ધાંતોનો પ્રચાર કરીને, આ બે મહાત્માઓએ સાક્ષાત્ ભગવાનને અને ગૌડીય વૈષ્ણવ સંપ્રદાયના તેમના તમામ અનુયાયીઓને અપાર આનંદ આપ્યો.”

શ્રીલ ભક્તિવિનોદ ઠાકુર અને શ્રીલ પ્રભુપાદે મળીને ભગવદ્ ગીતા, શ્રીમદ્ ભાગવત, ચૈતન્ય-ચરિતામૃત અને ચૈતન્ય-ભાગવત જેવા ગ્રંથોના અનુવાદો અને ભાષ્યો (ટીકાઓ) સહિત ભક્તિવિષયક સોથી વધુ ગ્રંથો લખ્યા. આમ કરીને તેમણે દિવ્ય સત્ય પ્રગટ કર્યું અને અન્યમાં સદ્ગુણો જાગૃત કર્યા. જેમને સત્ય અને સદ્ગુણોની કદર છે, તેઓ આ બે મહાન આચાર્યોની અનુપસ્થિતિ (વિરહ) વિશે ગહન શોક વ્યક્ત કરે છે; તો પછી તેમના શિષ્યો અને પ્ર-શિષ્યો વિશે શું કહેવું!

જેઓ તેમના ઉપદેશો અને આદર્શોનું પાલન કરે છે, તેઓને જ તેમની ઊણપ (વિરહ) સૌથી વધુ અનુભવાય છે. તેમ છતાં, આ વિરહને ખરા અર્થમાં અનુભવનારા લોકો ઓછા છે, કારણ કે જે લોકો ભૌતિકવાદી પ્રવૃત્તિઓને આધ્યાત્મિક પ્રવૃત્તિઓ સમાન માને છે, તેઓને આ આચાર્યોનું વાસ્તવિક યોગદાન સમજવું મુશ્કેલ છે. તેમનું આ યોગદાન એટલે—મુક્તિ અથવા ઇન્દ્રિયતૃપ્તિની કોઈપણ ઈચ્છાથી મુક્ત અને માત્ર શ્રીકૃષ્ણને પ્રસન્ન કરતી પ્રવૃત્તિઓથી યુક્ત એવી ‘શુદ્ધ-ભક્તિ’નો પ્રચાર કરવો અને તેનું દાન કરવું.

મને પોતે ભક્તિવિનોદ ઠાકુરના પ્રત્યક્ષ દર્શન કરવાનું સૌભાગ્ય ક્યારેય મળ્યું નથી, તેમ છતાં શ્રીલ પ્રભુપાદના શ્રીમુખેથી અને તેમના લેખન દ્વારા મને ઠાકુરના અલૌકિક મહિમા વિશે સાંભળવાની તક ચોક્કસ મળી છે. બીજી તરફ, શ્રીલ પ્રભુપાદના પ્રત્યક્ષ સાનિધ્યમાં મેં તેમના વૈભવ વિશે જે અદ્ભુત વાતો સાંભળી અને અનુભવી, તેનું યથાર્થ વર્ણન કરવું મારી મર્યાદિત ક્ષમતાની બહાર છે. જેઓ પોતાના ગુરુદેવો પર દિલથી અને પ્રાણથી પ્રેમ કરે છે, તેઓ હવે તેમની અનુપસ્થિતિમાં વિરહની અત્યંત તીવ્ર વેદનાથી વ્યાકુળ થઈ ગયા છે. તેમના હૃદયમાંથી વેદના ઉભરાઈ રહી છે અને શ્રાવણ મહિનાના વરસાદની અખંડ ધારાઓની જેમ તેમની આંખોમાંથી આંસુ વહીને તેમના વક્ષસ્થળને (છાતીને) ભીંજવી રહ્યાં છે. પોતાના ગુરુદેવના શ્રીમુખેથી ફરી એકવાર શ્રીકૃષ્ણ-કથામૃત સાંભળવાની અતૃપ્ત ઈચ્છાને કારણે તેમનું મન અત્યંત વ્યથિત થયું છે.

મહાન વૈષ્ણવોની સંગતથી વંચિત થવાથી થતું દુઃખ વ્યક્ત કરવા માટે નરોત્તમ દાસ ઠાકુર દ્વારા લખાયેલા પદો તેઓ વારંવાર ગાય છે:

“જે અનિલ પ્રેમ-ધન કરુણા પ્રચુર ! હેન પ્રભુ કોથા ગેલા વૈષ્ણવ ઠાકુર !!”

અર્થ: “હે પ્રભુ! તે પૂજનીય વૈષ્ણવ પોતાની અપાર કરુણાને કારણે અમારા માટે ‘કૃષ્ણપ્રેમ’ રૂપી ધન લઈને આવ્યા. હાય રે, હવે તેઓ ક્યાં ચાલ્યા ગયા?”

જે હૃદયમાં શ્રીમતી રાધારાણીના નિત્ય પરિકર (શાશ્વત સેવક) એવા ગુરુદેવ પ્રત્યે આસક્તિ જાગૃત થઈ છે, તે હૃદયમાં જડ (ભૌતિક) વસ્તુઓ પ્રત્યે રાગ કે દ્વેષ કેવી રીતે ટકી શકે? આવા હૃદયમાં જીવનના અંતિમ ધ્યેય—એટલે કે શ્રીકૃષ્ણની પ્રેમમયી સેવા—પ્રાપ્ત કરવાની પરમ આવશ્યકતાની સતત જાણકારી હોય છે. આ જ દરેક જીવના અસ્તિત્વનો સાચો પ્રયોજન (ઉદ્દેશ) છે.

શ્રીલ પ્રભુપાદે પોતે કહ્યું છે: “શ્રીલ રૂપ ગોસ્વામીના અનુયાયીઓના (રૂપાનુગોના) ચરણકમળની ધૂળ બનવું, એ જ અમારી સર્વ ઈચ્છાઓનું અંતિમ સાધ્ય છે. તે એક, અદ્વૈત પરમ સત્યના (ભગવાનના) દિવ્ય ઇન્દ્રિયોની સંતુષ્ટિ માટે ‘આશ્રય-વિગ્રહ’ના (ગુરુના) અનુગમનમાં એકજૂટ થઈને રહો.આપણે કોઈપણ પરિસ્થિતિમાં હરિનામની સપ્ત-જીહ્વા રૂપી યજ્ઞજ્વાળા પ્રત્યે ક્યારેય ઉદાસીન ન થવું જોઈએ. જો તેના પ્રત્યે આપણી આસક્તિ વધતી જશે, તો આપણને સર્વ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થશે.”

અમે પ્રાર્થના કરીએ છીએ કે, આ જગતમાં પ્રગટ થયા ત્યારે તેમણે આપેલા આ અંતિમ ઉપદેશો પ્રત્યેની અમારી નિષ્ઠા ક્યારેય ન ડગે. આપણે આ શબ્દોનો અર્થ પોતાની ઇન્દ્રિયતૃપ્તિનું સમર્થન કરવા માટે ક્યારેય ન કરવો જોઈએ; તેના બદલે આપણી સર્વ શક્તિ એકનિષ્ઠાથી અર્પણ કરીને અને એકસાથે કાર્ય કરીને, માત્ર “તે એક, અદ્વૈત પરમ સત્યના ઇન્દ્રિયોના” સુખ માટે જ પ્રયત્ન કરવો જોઈએ, અને તેને જ પોતાના જીવનનું એકમાત્ર ધ્યેય બનાવવું જોઈએ.

જો આપણે પોતાના ગુરુદેવ પ્રત્યે પ્રેમ અને શ્રદ્ધા વ્યક્ત કરવી હોય, તો તે તેમના ઉપદેશોનું પાલન કરીને જ કરવી જોઈએ. તેમ છતાં, ગુરુદેવની (મનોગત) ઈચ્છા પર સંપૂર્ણ ધ્યાન આપવાને બદલે, કોઈ સાધક તેમના શરીરની અથવા તેમના શરીરનું વિસ્તરણ હોય તેવા મઠ-મંદિરોની સેવામાં જ મગ્ન થઈ શકે છે. જો આવું થાય, તો ગુરુને માત્ર સામાન્ય મનુષ્ય માનવાના (મર્ત્યસદ્-ધી:) દોષમાંથી તે ક્યારેય મુક્ત થઈ શકશે નહીં. ભગવાનને માત્ર દિવ્ય શબ્દના માર્ગ દ્વારા જ (શ્રુતેક્ષિત-પથઃ) અનુભવી શકાય છે, અને તેમના પ્રગટ પ્રતિનિધિ હોવાને કારણે, ગુરુદેવને પણ આવી જ રીતે દિવ્ય વાણી દ્વારા જ જાણી શકાય છે.

‘શ્રુતેક્ષિત-પંથઃ’ (શ્રીમદ્ ભાગવત ૩.૯.૧૧) શબ્દોનું વિશ્લેષણ નીચે મુજબ છે: ‘શ્રુત’ એટલે “શ્રવણ દ્વારા” અથવા “સાક્ષાત્કાર દ્વારા”; ‘ઈક્ષિત’ એટલે “જોયેલું” અથવા “અનુભવેલું”; અને ‘પંથઃ’ એટલે “માર્ગ” અથવા “રસ્તો”.

આ રીતે આ સમસ્ત પદનો અર્થ થાય છે—“જેને માત્ર શ્રવણ દ્વારા પ્રાપ્ત થયેલા પ્રગટ (દિવ્ય) જ્ઞાનના માધ્યમથી જ જોઈ શકાય અથવા અનુભવી શકાય છે.”

આ જ કારણોસર, આપણે ગુરુદેવને નીચેના શબ્દોમાં વંદન કરીએ છીએ: તત્ પદં દર્શિતં યેન તસ્મૈ શ્રી ગુરવે નમઃ અર્થ: “જેમણે મને તે ‘પરમ સત્યનું’ (તત્ પદનું) દર્શન કરાવ્યું છે, તે શ્રી ગુરુદેવને હું વિનમ્ર નમસ્કાર કરું છું.”

શ્રીલ વિશ્વનાથ ચક્રવર્તી ઠાકુર તેમની ‘સારાર્થ-દર્શિની’ ટીકામાં ‘શ્રુતેક્ષિત-પંથઃ’ શબ્દોનો અર્થ થોડો અલગ રીતે કરે છે:

“હે પ્રભુ! આપને પ્રાપ્ત કરવાનો માર્ગ સૌ પ્રથમ ગુરુ પાસેથી સાંભળવો જોઈએ; ત્યારબાદ જ તે જોઈ શકાય છે અને તેનો પ્રત્યક્ષ સાક્ષાત્કાર (અનુભવ) થઈ શકે છે. આ માર્ગ અપનાવીને જ તમે અમારા હૃદય-કમળમાં પ્રવેશ કરો છો. આ ભક્તો ભક્તિમાર્ગના સાધનો (ઉપાયો) યથાર્થપણે જાણે છે. તેથી, જો આપણે પણ આપને પ્રાપ્ત કરવા માંગતા હોઈએ, તો આપણે પણ તે માર્ગ જાણવાનો પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.”

મહાન આચાર્ય શ્રીલ નરોત્તમ દાસ ઠાકુરના શબ્દો હંમેશા સ્મરણમાં રાખો:

ગુરુ-મુખ-પદ્મ-વાક્ય, ચિત્તેતે કરિયા ઐક્ય, આર ના કરિહ મને આશા । શ્રી-ગુરુ-ચરણો રતિ, એઇ સે ઉત્તમ-ગતિ, જે પ્રસાદે પૂરે સર્વ આશા ॥

અર્થ: “ગુરુદેવના મુખકમળમાંથી નીકળેલા શબ્દો પર મન એકાગ્ર કરો. મનમાં બીજી કોઈ આશા ન રાખો. શ્રી ગુરુના ચરણકમળ પ્રત્યે પ્રેમ (રતિ) એ જ પરમ ગતિ છે; કારણ કે તેમની કૃપાથી જ સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે.” (પ્રેમ-ભક્તિ-ચંદ્રિકા)

ગુરુદેવના શબ્દો પરની શ્રદ્ધામાંથી જ તેમની સેવા પ્રત્યેની આસક્તિ (પ્રેમ) ઉત્પન્ન થાય છે. જે વ્યક્તિ વિદ્વાન લેખક કે પ્રચારક બને છે, પરંતુ ગુરુદેવના ઉપદેશોનું પાલન કરતો નથી, તે તેમના પર સાચો પ્રેમ દર્શાવતો નથી. ગુરુદેવ પ્રેમનો દેખાડો (દંભ) ઓળખી જાય છે અને જે શિષ્ય તેમના માર્ગદર્શનનું પ્રામાણિકપણે પાલન કરે છે, તેને તેઓ નિશ્ચિતપણે સફળતા અને આશીર્વાદ આપે છે.

ગુરુ એ ભગવાન ગૌરાંગના ઔદાર્યનું મૂર્તિમંત સ્વરૂપ છે; આથી જ તેઓ પોતાના પ્રામાણિક શિષ્યને કૃપાપૂર્વક શક્તિ પ્રદાન કરે છે. તેમના આશીર્વાદથી ભગવાનની કૃપા જલ્દી પ્રાપ્ત થાય છે, કારણ કે ભગવાનની કૃપા તેમના નિકટના સહયોગીઓના માધ્યમથી થતી હોય છે — ‘યસ્ય પ્રસાાદાદ્ ભગવત્-પ્રસાદઃ’ (જેમની કૃપાથી ભગવાનની કૃપા મળે છે.)

જો આપણે ગુરુદેવના આશીર્વાદ મેળવવા પ્રયત્ન ન કરીએ, તો આપણે કરોડો જન્મ સુધી ભગવાનની પૂજા-અર્ચના કરીએ તો પણ તેમને ક્યારેય સંતુષ્ટ કરી શકીશું નહીં. શ્રીકૃષ્ણ પોતે ગુરુદેવનું રૂપ ધારણ કરીને જીવોને પોતાની કૃપા વહેંચે છે. આથી જ, વૈદિક શાસ્ત્રોમાં ઘોષિત કરવામાં આવ્યું છે કે ગુરુ સિવાય શ્રીકૃષ્ણના કૃપાશીર્વાદ પ્રાપ્ત કરવાનું અન્ય કોઈ સાધન નથી.

શ્વેતાશ્વતર ઉપનિષદ્ (૬.૨૩) કહે છે:

યસ્ય દેવે પરા ભક્તિર્યથા દેવે તથા ગુરૌ । તસ્યૈતે કથિતા હ્ય્ અર્થાઃ પ્રકાશન્તે મહાત્મનઃ।। અર્થ: “જે મહાન આત્માઓની પરમ શ્રદ્ધા ભગવાન પર છે અને જે શ્રદ્ધા તેમના જ રૂપમાં પ્રગટ થયેલા તથા તેમનાથી અભિન્ન ગુરુદેવો પર છે, તેમને જ સંપૂર્ણ વૈદિક જ્ઞાનનું રહસ્ય (આશય) આપોઆપ પ્રગટ થાય છે.”

અમારા પરમ પૂજનીય ગુરુદેવ, શ્રીલ પ્રભુપાદ, કોઈનામાં પણ દોષ જોતા નહોતા; તેઓ પરમ દયાળુ હતા. જેઓ તેમના સેવકોના સેવક થવાની અને તેમના ભુક્તશેષનો પ્રસાદ સેવન કરવાની ઈચ્છા રાખે છે, તે અમે, અત્યંત પ્રામાણિકપણે પ્રાર્થના કરીએ છીએ કે, તેઓ પોતાની અહૈતુકી (અકારણ) કૃપાથી અમને તેમની સેવા કરવાની યોગ્યતા પ્રદાન કરે. અમારું હૃદય સરળ અને કપટમુક્ત કરે, અમારા અપરાધોની ક્ષમા કરે અને જન્મ-જન્માંતર સુધી અમને પોતાના સેવકોના સેવક માને, એવી અમે પ્રાર્થના કરીએ છીએ. તેઓ અમને સાંસારિક આસક્તિ અને દ્વેષથી મુક્ત કરે અને તેમના ચરણકમળોની સેવામાં કાયમ સ્થિર રાખે.

રઘુનાથ દાસ ગોસ્વામીએ શ્રીલ રૂપ ગોસ્વામીના અંતર્ધાન (અદર્શન) વિશે એટલી તીવ્રતાથી શોક વ્યક્ત કર્યો કે પથ્થર પણ પીગળી જાય. રૂપ ગોસ્વામીના વિરહમાં, તેમને સમગ્ર વ્રજભૂમિ ખાલી લાગતી હતી — ગોવર્ધન પર્વત મહાકાય અજગર જેવો, રાધા-કુંડ વાઘના ખુલ્લા મોં જેવું લાગતું હતું અને તેઓ પોતે પ્રાણરહિત (નિર્જીવ) થઈ ગયા હતા. શું આપણે, સામાન્ય માનવ, ભગવાનના નિત્ય પરિકરોના (શાશ્વત સહયોગીઓના) આ વિરહ ભાવનાની નકલ કરી શકીએ છીએ?

શ્રીલ નરોત્તમ દાસ ઠાકુરે પણ પોતાના દીક્ષા-ગુરુ, શ્રીલ લોકનાથ દાસ ગોસ્વામી પાસે, પૃથ્વી પર મહાપ્રભુની અંતરંગ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરનારા શ્રી રૂપ ગોસ્વામીના ચરણકમળો માટે ઉત્કટતાથી રડીને પ્રાર્થના કરી. નરોત્તમ માટે શ્રી રૂપ જ તેમના જીવનનું ધન, તેમના આભૂષણ, તેમનું વ્રત, તેમની પ્રાર્થના અને તેમનો ધર્મ હતા. રૂપ ગોસ્વામી તેમના માટે સર્વસ્વ હતા, તેથી નરોત્તમ વિરહમાં દિવસ-રાત રડતા હતા અને તેમની કૃપાની તીવ્ર ઈચ્છા રાખતા હતા. તેમણે અનુભવેલી ભાવનાઓનો એક દશલાખાંશ ભાગ પણ જો આપણે અનુભવી શકીએ, તો આપણું જીવન પરિપૂર્ણ થઈ જશે.

પરમેશ્વર સુધી પહોંચવાનો એકમાત્ર માર્ગ ગુરુદેવ પ્રત્યે ભક્તિ રાખવાનો જ છે. ગુરુ એ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ અથવા શ્રી ગૌરાંગના વ્યક્તિગત સહચર (સાથી) છે; તેઓ તેમને અત્યંત પ્રિય છે.

શ્રીલ કૃષ્ણદાસ કવિરાજ લખે છે: 

દીક્ષા-કાલે ભક્ત કરે આત્મ-સમર્પણ । સેઇ-કાલે કૃષ્ણ તારે કરે આત્મ-સમ ॥ સેઇ દેહ કરે તાર ચિદ્-આનન્દ-મય । અપ્રાકૃત-દેહે તાં’ર ચરણ ભજય ॥ (ચૈતન્ય-ચરિતામૃત, અંત્ય ૪.૧૯૨–૧૯૩)

અર્થ: “દીક્ષાના સમયે, જ્યારે ભક્ત આત્મસમર્પણ કરે છે, ત્યારે કૃષ્ણ તેને પોતાના સમાન (આત્મ-સમ) કરે છે. તેઓ (કૃષ્ણ) તે ભક્તના શરીરને ચિદ્-આનંદમય (શુદ્ધ ચૈતન્યમય) બનાવે છે; ત્યારબાદ તે ભક્ત તે અપ્રાકૃત (દિવ્ય) દેહથી તેમના (ભગવાનના) ચરણોનું ભજન કરે છે.”

આપણે જે પ્રમાણમાં પોતાનું તન, મન અને વચન ગુરુદેવને સમર્પિત કરીએ છીએ, તે જ પ્રમાણમાં કૃષ્ણ આપણને પોતાના પરિવારના (પરિકરોના) ભાગ તરીકે સ્વીકાર કરે છે. તેઓ આપણો કબજો લે છે, આપણા અસ્તિત્વનું સ્વરૂપ બદલે છે અને આપણને તેમની સીધી સેવા કરવા યોગ્ય બનાવે છે.

ભગવાન પ્રત્યે પ્રેમ કેવી રીતે વિકસિત થાય છે, તે પૂછવામાં આવતા, પ્રહલાદ મહારાજે પોતાના શાળાના બાળકોને કહ્યું: “ગુરુ-શુશ્રૂષયા ભક્ત્યા સર્વ-લબ્ધાર્પણેન ચ” અર્થ: “ગુરુદેવની સેવા કરીને, તેમના પ્રત્યે ભક્તિ રાખીને અને પોતાનું સર્વસ્વ તેમને અર્પણ કરીને ભગવાન પ્રત્યે પ્રેમ વિકસિત થાય છે.” (શ્રીમદ્ ભાગવત ૭.૭.૩૦)

શ્રીલ વિશ્વનાથ ચક્રવર્તી ઠાકુર આ શ્લોક પર ભાષ્ય કરતાં (ટીકા) કહે છે: 

ગુરુ: શુશ્રૂષયા સ્નપન-સંવહનાદિકયા તથા । સર્વેષાં લબ્ધાનાં વસ્તુનાં અર્પણેન ચ તત્-અર્પણં ભક્ત્યૈવ, ન તુ પ્રતિષ્ઠ-આદિના હેતુના ॥

અર્થ: “ગુરુદેવની સેવા એટલે તેમને સ્નાન કરાવવું અને માલિશ કરવી વગેરે સેવા કરવી; અને જે કંઈ પ્રાપ્ત થયું છે તે બધું ગુરુદેવને અર્પણ કરવું તે માત્ર ભક્તિથી કરવું જોઈએ, પ્રતિષ્ઠાના (સન્માનના) અથવા અન્ય કોઈ વ્યક્તિગત હેતુથી કરવું ન જોઈએ.”

શ્રીમદ્ ભાગવતમાં, નારદ મુનિએ યુધિષ્ઠિરને વિવિધ ચારિત્ર્ય દોષો પર વિજય કેવી રીતે મેળવવો તે જણાવ્યા પછી, તેનો સારાંશ આપીને કહ્યું છે:

એતત સર્વં ગુરૌ ભક્ત્યા । પુરુષો હિ અઞ્જસા જયેત્ ॥ 

અર્થ: “ગુરુદેવને ભક્તિપૂર્ણ સેવા અર્પણ કરીને, મનુષ્ય આ તમામ દોષો પર સરળતાથી (અંજસા) વિજય મેળવી શકે છે.” (શ્રીમદ્ ભાગવત ૭.૧૫.૨૫)

બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, કામ, ક્રોધ, લોભ, ભય, શોક, મોહ, ગર્વ, ઈર્ષ્યા, ત્રિવિધ દુઃખ અને ત્રિગુણો પર વિજય મેળવવાનો એકમાત્ર માર્ગ ગુરુદેવને આત્મસમર્પણ કરવાનો જ છે. પરંતુ જો કોઈ શિષ્ય ગુરુદેવને માત્ર એક સામાન્ય નશ્વર વ્યક્તિ માને, તો તેનું તમામ આધ્યાત્મિક આચરણ અને ભગવાનની પૂજા નિરર્થક પ્રયાસ બની રહે છે.

તેથી, હરિ-ભક્તિ-વિલાસ માં ઉદ્ધૃત કરેલા વિષ્ણુસ્મૃતિ ના નીચેના બે શ્લોકોમાં આ સલાહ આપવામાં આવી છે:

ન ગુરોર અપ્રિયં કુર્યાત્ । તાડિતઃ પીડિતો ऽપિ વા ॥ નાવમન્યેત તદ્-વાક્યં । નાપ્રિયં હિ સમાચરેત્ ॥ અર્થ: “ગુરુદેવે અપમાનિત કર્યા હોય કે માર માર્યો હોય તો પણ તેમનું અપ્રિય થાય તેવું કંઈ ન કરો. તેમના શબ્દોનો ક્યારેય અનાદર ન કરો અને તેમને અપ્રિય હોય તેવું વર્તન ન કરો.” (વિષ્ણુસ્મૃતિ / હ.ભ.વિ. ૧.૯૯)

“આચાર્યસ્ય પ્રિયં કુર્યાત્ પ્રાણૈર્ અપિ ધનૈર્ અપિ । કર્મણા મનસા વાચા સ યાતિ પરમાં ગતિમ્ ॥” અર્થ: “પોતાના પ્રાણ, પોતાની સંપત્તિ, પોતાના કાર્ય, પોતાના વિચારો અને પોતાની વાણી દ્વારા પોતાના ગુરુદેવને પ્રિય હોય તેવી વસ્તુઓ કરો, એટલે તમને પરમ ગતિ (પરમ ધ્યેય) પ્રાપ્ત થશે.” (હ.ભ.વિ. ૧.૧૦૦)

ગુરુદેવના શબ્દો કે કાર્યોની ટીકા કરવી, જેમ કે, “મારા ગુરુદેવે આવું ન બોલવું જોઈતું હતું,” અથવા “તેમણે તે ચોક્કસ કાર્ય કરવું અયોગ્ય હતું,” એવું કહેવું ક્યારેય યોગ્ય નથી. આમ કરવાથી આપણે ગુરુ વિશેનો આપણો ભૌતિક દૃષ્ટિકોણ પ્રગટ કરીએ છીએ અને અંતે તેમના પ્રત્યે અનાદર દર્શાવીને અપરાધી બનીએ છીએ. આ અપરાધને ગુરુ-અવજ્ઞા  કહે છે.

ગુરુદેવના આદેશોનું સંકોચ વિના અને વિલંબ વિના પાલન કરવું જોઈએ — ‘આજ્ઞા ગુરૂણાં હિ અવિચારણીયા’ (ગુરુદેવની આજ્ઞા પર વિચાર ન કરવો). જો કોઈને તેમની આજ્ઞાનું પાલન કરવું શક્ય ન હોય, તો તેણે તેમના ચરણોમાં પડીને, તે કાર્ય કરવાની શક્તિ અને યોગ્યતા મળે તે માટે તીવ્રતાથી પ્રાર્થના કરવી જોઈએ.

જો ગુરુદેવે શિષ્યને ઠપકો આપ્યો હોય કે તેની નિંદા કરી હોય, તો પણ શિષ્યે પોતાનું કહેવું સાંભળાવવાનો પ્રયત્ન ન કરવો જોઈએ, ભલે શાંતિથી સાંભળવું પીડાદાયક હોય. જો શિષ્ય ગુરુદેવ સાથે દલીલ કરે, તો તે ગુરુનો અનાદર કરવાના અપરાધમાં ગણાય છે. આ રીતે તે શિષ્ય શીખવા માટે અયોગ્ય બની જાય છે અને પોતાની સ્વતંત્ર વૃત્તિ ને કારણે ગેરશિસ્ત અને સ્વેચ્છાચારમાં પડી જાય છે, જેના પરિણામે અનિવાર્યપણે દુઃખ મળે છે.

શાસ્ત્રોમાં છ પ્રકારના અસંતોષકારક (અયોગ્ય) શિષ્યો (સેવકો) વર્ણવ્યા છે:

“અલિર્ બાણો જ્યોતિષકાઃ । સ્તબ્ધીભૂતઃ કિમેકકઃ । પ્રેશિત-પ્રેશકશ્ ચૈવ । ષડ્ એતે સેવકાધમાઃ ॥”

અર્થ: “આ છ જણા સેવકોમાં નીચ (અધમ) છે: ૧. ‘અલિ’ (ભમરો) – કારણ કે તે અસ્થિર હોય છે; ૨. ‘બાણ’ (તીર) – જે વળતો જવાબ આપે છે અને તીરની જેમ પોતાના સ્વામીને વીંધે છે; ૩. ‘જ્યોતિષક’ (વિલંબ કરનાર); ૪. ‘સ્તબ્ધીભૂત’ (આળસુ અને નિષ્ક્રિય સેવક); ૫. ‘કિમેકક’ (સ્વયં કંઈ પણ કરવાનો ઇનકાર કરનાર); અને ૬. ‘પ્રેશિત-પ્રેશક’ (કામની જવાબદારી બીજા પર ઢોળનાર).“

આવા તમામ અસંતોષકારક શિષ્યોમાં (સેવકાધમોમાં) સેવા પ્રત્યેના તેમના નિષ્કાળજીભર્યા વલણથી ગુરુદેવના દિવ્ય સ્વરૂપ પ્રત્યેનું અજ્ઞાન દેખાય છે. આ રીતે તેઓ ગુરુદેવના અને હરિનામના અપરાધી ઠરે છે. જે શિષ્ય પોતાના ગુરુદેવે આપેલ આધ્યાત્મિક સાધનામાં સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરવા ઈચ્છે છે, તેણે આ રીતે અપરાધ ન કરવાની ખાસ કાળજી લેવી જોઈએ.

સત્ય એ છે કે, કોઈ પણ શિષ્ય ગુરુદેવને પોતાનું સર્વસ્વ અર્પણ કરે તો પણ તેમના ઋણમાંથી મુક્ત થઈ શકતો નથી. કોઈ ધનવાન ગૃહસ્થ મોટા દાન કરીને દેખાડો કરી શકે છે, પરંતુ આ ખરી દક્ષિણા નથી. કારણ કે શ્રીકૃષ્ણ ભાગવતમાં (૧૧.૧૯.૩૯) ઉદ્ધવને કહે છે: “દક્ષિણા જ્ઞાન-સન્દેશઃ” — ગુરુદેવને ખરી દક્ષિણા એટલે તેમની પાસેથી મળેલું જ્ઞાન અન્યને શીખવવું.

આ શબ્દો પર ભાષ્ય કરતાં, શ્રીલ વિશ્વનાથ ચક્રવર્તી ઠાકુર લખે છે: “ઉત્સવ પછી (કીર્તન પછી) જે રસ-અનુભવ પ્રાપ્ત થાય છે, તે અનુભવ પોતાના હિતેચ્છુઓ અને મિત્રોને કહેવો, એ જ ગુરુદેવને આપેલો સાચો સંદેશ (દક્ષિણા) છે; ધન, વસ્ત્ર કે અન્ય વસ્તુઓ અર્પણ કરવી નહીં.”(ઉત્સવાન્તે યત્ કીર્તનાદિ-રસ-અનુભવસ્ય સન્દેશઃ સ્વેષ્ટ-મિત્રેષુ જ્ઞાપનૈવ દક્ષિણા ન તુ ધન-વસ્ત્રાદ્ય્-અર્પણમ્ ॥)

 આથી જ, ગુરુદેવ પાસેથી મળેલા સંબધ, અભિધેય અને પ્રયોજન (સંબંધ, અભિધેય અને પ્રયોજન) આ જ્ઞાનનો ઉપદેશ તેમની ક્ષમતા અનુસાર પોતાના પરિચિતોને કરવો, એ જ સાચી ગુરુ-દક્ષિણા છે. આનો અર્થ એ છે કે, આપણે પ્રથમ યોગ્ય આધ્યાત્મિક આચરણનું કડકપણે પાલન કરવું જોઈએ અને ભજન-ક્રિયામાં ગંભીરતાથી જોડાવું જોઈએ.

જ્યાં સુધી શિષ્યનું આચરણ અનુકરણીય (ઉદાહરણાત્મક) ન હોય, ત્યાં સુધી તે ગુરુદેવના સંદેશનો અસરકારક રીતે પ્રચાર કરવાની યોગ્યતા પ્રાપ્ત કરવાની આશા રાખી શકતો નથી. આનો અર્થ એ થયો કે તે દીક્ષા અને ઉપદેશ પછી ગુરુદેવને અપેક્ષિત દક્ષિણા આપી શકશે નહીં. ગુરુ એ ગૌરાંગ મહાપ્રભુના સંદેશનું પ્રગટ પ્રતિનિધિત્વ છે. મહાપ્રભુએ કહ્યું:

જારે દેખ, તારે કહ ‘કૃષ્ણ’-ઉપદેશ । આમાર આજ્ઞાય ગુરુ હન તાર’ એઇ દેશ ॥ 

અર્થ: “તમે જેને પણ મળો, તેને ‘કૃષ્ણ-ઉપદેશ’ (કૃષ્ણ વિશેનો સંદેશ) કહો. મારી આજ્ઞાથી ગુરુ બનો અને આ દેશનો ઉદ્ધાર કરો.” (ચૈતન્ય ચરિતામૃત, મધ્ય ૭.૧૨૮)

ભારત-ભૂમિતે હઇલ મનુષ્ય-જન્મ જાર । જન્મ સાર્થક કરિ’ કર પર-ઉપકાર ॥ 

અર્થ: “જેણે ભારતભૂમિ પર મનુષ્યજન્મ લીધો છે, તેણે પોતાનું જીવન સફળ કરીને બીજાનું કલ્યાણ કરવું.” (ચૈતન્ય ચરિતામૃત, આદિ ૯.૪૧)

જો આપણે આ ઉપદેશોને ગંભીરતાથી લઈએ અને તેમને સાકાર કરવા માટે સર્વતોમુખી પ્રયત્નો કરીએ, તો એક દિવસ આપણે ગુરુદેવને જે સૌથી વધુ પ્રિય છે, તે દક્ષિણા આપવા સક્ષમ બનીશું. જે શિષ્ય પર ગુરુદેવ પ્રસન્ન થાય છે, તેને તેઓ અમર્યાદ શક્તિ પ્રદાન કરે છે.

જે પ્રમાણમાં આપણે પ્રામાણિકપણે ગુરુદેવની સેવા કરીએ છીએ અને તેમની શિક્ષાઓનું પુનરાવર્તન કરીએ છીએ, તેમના શબ્દોના સંગથી, આપણું હૃદય તેમના પ્રત્યક્ષ દર્શન, તેમના સ્પર્શ અને તેમની સેવા માટે તલપાપડ થશે. ત્યારે જ આપણને વિરહની ખરી ભાવના સમજાશે.

ત્યારે આપણને જણાશે કે તેઓ (ગુરુદેવ) રાધારાણીના વ્યક્તિગત સહચર છે, જેમણે નયનમણિ મંજરીના રૂપમાં રાધા અને ગોવિંદની શાશ્વત લીલાઓમાં પ્રવેશ કર્યો છે અને ત્યાં દિવ્ય દંપતીની સેવામાં મગ્ન છે. જ્યારે આપણને આ વિરહની ભાવના અનુભવાશે, ત્યારે આ સેવા માટે આપણું જીવન સમર્પિત કરવાની ઈચ્છા આપણામાં જાગૃત થશે.

“ચક્ષુ-દાન દિલ જે, જન્મે જન્મે પ્રભુ સે ।” 

અર્થ: “જીવનનો વાસ્તવિક ઉદ્દેશ જોવા માટે મને આંખો આપનાર આધ્યાત્મિક ગુરુ, જન્મ પછી મારા ગુરુ છે.” તેઓ જ આપણા જન્મ-જન્માંતરના સ્વામી અને માલિક છે. અમે પ્રાર્થના કરીએ છીએ કે, તેઓ અમારા પર દયા કરે અને અમને, નીચ જીવોને, તેમનો સંદેશ આચરણમાં લાવવાની અને તેનો પ્રચાર કરવાની શક્તિ આપીને પરિવર્તિત કરે; અને પછી, જ્યારે મૃત્યુનો સમય આવે, ત્યારે તેઓ અમને તેમના ચરણકમળો પાસે પાછા લઈ જાય, જેથી અમે અનંતકાળ માટે તેમના જ રહીએ.

ગુરુદેવના વિરહમાં રહેવું અત્યંત પીડાદાયક છે. અમે, જેઓ તેમના સેવકોના સેવક થવા માટે પણ અત્યંત અયોગ્ય છીએ, તે શ્રીલ પ્રભુપાદને પ્રાર્થના કરીએ છીએ કે તેઓ અમને તેમના ચરણકમળો પાસે સ્થાન આપે, જેથી અમે તેમના માર્ગદર્શન અને આદર્શ મુજબ તે દિવ્ય દંપતી (રાધા-કૃષ્ણ) ની સેવા કરી શકીએ. આવી ધૃષ્ટતાની પ્રાર્થના કરવાનો અમારો એકમાત્ર આધાર (દાવો) એ જ છે કે, અમે તેમના સેવકોના ભુક્તશેષનો પ્રસાદ ગ્રહણ કર્યો છે. આપને આવી વિનંતી કરવાનો અમને કોઈ અધિકાર નથી, તેની અમને જાણ છે; પરંતુ ગુરુદેવ, તમારા સિવાય અમે કોની પાસે જઈશું?

તમારી અહૈતુકી કૃપા ને કારણે, જે કંઈ સામાન્ય રીતે અશક્ય હોય છે, તે એક ક્ષણમાં શક્ય બની જાય છે. આજે અમારા તમામ પ્રયત્નો માત્ર એક ઉપહાસ સમાન છે — જેમ કે કોઈ ઠીંગણો માણસ ચંદ્રને સ્પર્શ કરવાનો પ્રયત્ન કરતો હોય. શું તમારા આશીર્વાદ કોઈ ચમત્કાર કરવા માટે સમર્થ નથી? શું તે અમારામાં અપરાધરહિત હરિનામ માટે સાચો પ્રેમ જાગૃત નહીં કરે?

શ્રીલ ભક્તિવિનોદ ઠાકુરે હરિનામની (નામ-સંકીર્તનની) અચિંત્ય શક્તિ વિશે ગાયું નથી, કે આ શક્તિ આત્માના શાશ્વત આધ્યાત્મિક સ્વરૂપની જાણ કરાવે છે?

ઇષત્ વિકાસિ પુનઃ દેખાય નિજ-રૂપ-ગુણ । ચિત્ત હરિ લય કૃષ્ણ-પાશ ॥ 

પૂર્ણ વિકસિત હઞા વ્રજે મોરે જાય લઞા । દેખાય નિજ-સ્વરૂપ-વિલાસ ॥

અર્થ: “જ્યારે હરિનામ (પવિત્ર નામ) થોડુંક પણ પ્રગટ થાય છે, ત્યારે તે મને મારું પોતાનું આધ્યાત્મિક સ્વરૂપ અને ગુણ ફરીથી બતાવે છે. તે (નામ) મારા ચિત્તનું હરણ કરીને તેને શ્રીકૃષ્ણની નજીક લઈ જાય છે. જ્યારે તે નામ સંપૂર્ણપણે વિકસિત થાય છે, ત્યારે તે મને સીધું વ્રજ (વૃંદાવન) માં લઈ જાય છે, જ્યાં તે મારો શાશ્વત લીલાઓમાં (pastimes) વ્યક્તિગત સેવાભાવ (સ્વરૂપ-વિલાસ) દર્શાવે છે.” (કૃષ્ણ-નામ ધરે કતો બલ – શરણાગતિ)

આ પ્રકારે, ગુરુદેવના આશીર્વાદથી આપણે હરિનામની કૃપા પ્રાપ્ત કરી શકીશું; અને પછી તે નામ દ્વારા સર્વ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થશે, જેનું શ્રીમન મહાપ્રભુએ પોતે વચન આપ્યું છે:

ઇહ હાઇતે સર્વ-સિદ્ધિ હાઇબે સબાર । અર્થ: “આ નામ દ્વારા (સંકીર્તન દ્વારા) સૌને સર્વ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થશે.”

સ્નેહ અને પ્રેમથી ગુરુની સેવા આ જગતમાં અને પરલોકમાં પણ શક્ય છે. ગુરુદેવ શાશ્વતરૂપે દિવ્ય ચેતનાના સ્તર પર નિવાસ કરે છે અને તેઓ જન્મ-મૃત્યુના બંધનોથી ક્યારેય બંધાયેલા હોતા નથી. તેમને સામાન્ય નશ્વર પ્રાણી (મનુષ્ય) ક્યારેય ન માનવા જોઈએ.

જ્યારે તેઓ આપણી ભૌતિક આંખોને દેખાતા નથી, ત્યારે તેમના ઉપદેશોની (વાણીની) શ્રદ્ધાથી સેવા કરવાથી, આપણે તેમનું દિવ્ય રૂપ ફરીથી જોઈ શકીએ છીએ. જે રીતે પરમેશ્વર સર્વજ્ઞ છે — તેમને જ્ઞાત હોય તેવું બધું (દરેક જીવ સહિત) તેઓ જાણે છે, તેમ છતાં તેઓ સામાન્ય જાગૃતિથી (દૃષ્ટિથી) પર રહે છે (સ વેત્તિ વેદ્યં ન ચ તસ્યાસ્તિ વેત્તા । ‘તે જાણવા યોગ્યને જાણે છે, પરંતુ તેમને જાણનાર કોઈ નથી’), તે જ રીતે ગુરુદેવ માત્ર ત્યારે જ જાણી શકાય છે, જ્યારે તેઓ દયાળુતાથી આપણી સામે પોતાને પ્રગટ કરવાનો નિર્ણય લે છે.

આથી જ, પ્રસિદ્ધ કહેવત, ગુરુ-કૃપા હિ કેવલમ્ (“આધ્યાત્મિક ગુરુના આશીર્વાદ જ આપણા એકમાત્ર ઉદ્ધારક છે”) યોગ્ય છે.

હે ગુરુદેવ, મારું મન તમારા ચરણ-કમળોની શીતળ છાયા હેઠળ હંમેશા સ્થિર રહે — ‘મમ મતિર્ અસ્તાં તવ પાદ-કમલે’ (મારી બુદ્ધિ તમારા ચરણકમળમાં સ્થિર રહો).

Der wahre Geist der Trennung

Von Śrī Śrīmad Bhakti Pramode Puri Gosvāmī

Nachdem Gaurahari, der herabgestiegen war, um dieses Kali-Zeitalter zu reinigen, sich vor den Augen der Welt unsichtbar gemacht hatte, wurde die Verkündigung seiner Religion der Liebe mehr oder weniger ununterbrochen bis zur Zeit von Śrī Baladeva Vidyābhūṣaṇa fortgesetzt. In der Zeit danach, obwohl noch viele fortgeschrittene Gottgeweihte auf dem Planeten anwesend waren, brach eine Zeit der Finsternis über Mahāprabhus Schule der Hingabe herein. Zahlreiche heterodoxe Sekten entstanden, die lautstark behaupteten, Mahāprabhu zu folgen, aber in Wahrheit benutzten sie seinen Namen nur, um ihre eigenen falschen Lehren zu verbreiten. Der Herr selbst kann keine Abweichung von den Wahrheiten der Gauḍīya-Vaiṣṇava-Lehre tolerieren, und jede falsche Darstellung der göttlichen Beziehungen zwischen dem Herrn und Seinen Anhängern würde Ihm großen Schmerz bereiten.

Aus diesem Grund erschienen Svarūpa Dāmodara und Śrīla Rūpa Gosvāmī erneut, auf Wunsch von Śrī Caitanya Mahāprabhu durch Śrīla Saccidānanda Bhaktivinoda Ṭhākura und Śrīla Bhaktisiddhānta Sarasvatī Ṭhākura Prabhupāda, um die von Śrīla Rūpa Gosvāmī gelehrten Lehren zu bewahren und zu schützen. Durch die Verkündigung dieser Lehren der reinen Hingabe bereiteten diese beiden großen Seelen dem Herrn selbst und allen seinen Anhängern in der Gauḍīya-Vaiṣṇava-Schule immense Freude.

Śrīla Bhaktivinoda Ṭhākura und Śrīla Prabhupāda schrieben zusammen mehr als hundert Bücher über hingebungsvolle Themen, darunter Übersetzungen und Kommentare zur Bhagavad-gītā, zum Śrīmad-Bhāgavatam, zur Caitanya-caritāmṛta und zur Caitanya-bhāgavata. Auf diese Weise offenbarten sie die göttliche Wahrheit und weckten gute Eigenschaften in anderen. Diejenigen, die Wahrheit und Tugend zu schätzen wissen, beklagen zutiefst die Abwesenheit dieser beiden großen ācāryas, ganz zu schweigen von ihren Schülern und Enkelschülern. Diejenigen, die ihren Lehren und ihrem Beispiel folgen, spüren ihre Abwesenheit am stärksten. Doch diejenigen, die diese Trennung wirklich spüren, sind selten, denn es übersteigt die Fähigkeiten derjenigen, die materielle Aktivitäten mit spirituellem Leben gleichsetzen, ihren tatsächlichen Beitrag zu verstehen, nämlich die Verbreitung und Vermittlung von śuddha-bhakti, reinem hingebungsvollen Dienst, der aus Handlungen besteht, die Kṛṣṇa erfreuen, frei von jeglichem Verlangen nach Befreiung oder Sinnesbefriedigung.

Ich hatte nie das Glück, Bhaktivinoda Ṭhākura persönlich zu sehen, obwohl ich die Gelegenheit hatte, direkt von Śrīla Prabhupāda von seinen übermenschlichen Taten zu hören, sowohl durch seine gesprochenen Worte als auch durch seine Schriften. Andererseits übersteigt es bei weitem meine begrenzten Fähigkeiten, all die wunderbaren Dinge, die ich während meiner persönlichen Begegnung mit Śrīla Prabhupāda über seine Taten gehört und gesehen habe, angemessen zu beschreiben. Diejenigen, die ihren spirituellen Meister tief und persönlich lieben, sind nun, in seiner Abwesenheit, von den schmerzhaftesten Gefühlen der Trennung überwältigt. Der Schmerz bricht aus ihren Herzen hervor, und Tränen fließen aus ihren Augen und auf ihre Brust wie Regengüsse im Monat Śrāvaṇa. Ihr Geist ist beunruhigt durch den unerfüllten Wunsch, ihren Guru noch einmal über die nektargleichen Themen Kṛṣṇas sprechen zu hören. Sie chanten wiederholt die Verse von Narottama dāsa Ṭhākura, die die Tiefe seines Verlustes zum Ausdruck bringen, von der Gesellschaft der großen Vaiṣṇavas getrennt zu sein:

je ānila prema-dhana karuṇā pracura
hena prabhu kothā gela vaiṣṇava ṭhākura

„Mein Herr, der verehrungswürdige Vaiṣṇava hat uns aus seinem unbegrenzten Mitgefühl heraus den Reichtum der Liebe zu Kṛṣṇa gebracht. Ach, wohin ist er gegangen?“

Wie können Anhaftung oder Hass gegenüber materiellen Gegenständen einen Platz in einem Herzen finden, in dem die Anhaftung an den Guru, den ewigen Gefährten Śrīmatī Rādhārāṇīs, erwacht ist? In einem solchen Herzen ist man sich ständig der höchsten Notwendigkeit bewusst, das ultimative Ziel des Lebens zu erreichen: liebevollen Dienst an Śrī Kṛṣṇa. Dies allein ist der wahre Zweck der Existenz jedes Lebewesens.

Śrīla Prabhupāda selbst sagte:

„Das höchste Ziel unserer Wünsche ist es, Staubkörner an den Lotusfüßen der Anhänger Śrīla Rūpa Gosvāmīs zu werden. Bleibt vereint in der Verehrung des āśraya-vigraha, um die transzendentalen Sinne der einen, nicht-dualen Höchsten Wahrheit zu befriedigen. Mögen wir unter keinen Umständen jemals gleichgültig gegenüber der siebenzüngigen Opferflamme des Heiligen Namens werden. Wenn unsere Anziehungskraft zu ihr jemals zunimmt, werden wir alle Vollkommenheit erlangen.“

Wir beten darum, dass unser Engagement für diese letzten Anweisungen seiner manifesten Gegenwart in dieser Welt niemals nachlassen möge. Mögen wir diese Worte niemals so interpretieren, dass sie die Befriedigung der Sinne rechtfertigen, sondern stattdessen all unsere Energien zielstrebig einsetzen und gemeinsam daran arbeiten, ausschließlich das Vergnügen „der Sinne der einen, nicht-dualen Höchsten Wahrheit“ anzustreben und dies zum einzigen Ziel unseres Lebens zu machen.

Wenn wir unsere Liebe und unseren Glauben an unseren spirituellen Meister zeigen wollen, müssen wir dies durch das Befolgen seiner Lehren tun. Anstatt jedoch den Wünschen des spirituellen Meisters unsere volle Aufmerksamkeit zu schenken, kann man sich darin verlieren, seinem Körper oder den Erweiterungen seines Körpers, den Tempeln und Āśramas, zu dienen. Wenn dies der Fall ist, wird man niemals frei von der Gefahr sein, den Guru nur aus rein menschlicher Sicht zu betrachten (martyāsad-dhīḥ). Der Herr kann nur auf dem Weg des transzendentalen Klangs (śrutekṣita-pathāḥ) wahrgenommen werden, und der spirituelle Meister, der Sein manifestierter Vertreter ist, ist in ähnlicher Weise durch göttliche Klangschwingungen wahrnehmbar.

Die Wörter śrutekṣita-panthāḥ (SB 3.9.11) lassen sich wie folgt aufschlüsseln: śruta bedeutet „durch Hören“ oder „Offenbarung“; īkṣita bedeutet „gesehen“ oder „wahrgenommen“; und panthāḥ bedeutet „der Pfad“ oder „der Weg“. Diese Zusammensetzung bedeutet also „Er, durch den der Weg durch das Hören offenbartes Wissen wahrgenommen wird“. Aus diesem Grund erweisen wir dem Guru mit den Worten unseren Respekt:

tat-padaṁ darśitaṁ yena
tasmai śrī-gurave namaḥ

„Ich verneige mich demütig vor dem spirituellen Meister, der mir diese höchste Wahrheit gezeigt hat.“

Śrīla Viśvanātha Cakravartī Ṭhākura interpretiert śrutekṣita-panthāḥ in seinem Kommentar Sārārtha-darśinī etwas anders:

„Oh Herr, der Weg zu Dir muss zuerst vom Guru gehört werden; dann kann er gesehen und direkt verwirklicht werden. Wenn man diesen Weg beschreitet, betrittst Du den Lotus unserer Herzen. Diese Geweihten erkennen die Mittel des hingebungsvollen Weges vollkommen. Wenn wir Dich also erreichen wollen, müssen auch wir uns bemühen, diesen Weg zu lernen.“

Erinnere dich an die Worte der großen Autorität Śrīla Narottama dāsa Ṭhākura:

guru-mukha-padma-vākya cittete kariyā aikya
āra nā kariha mane āśā
śrī-guru-caraṇe rati, ei se uttama-gati
je prasāde pūre sarva āśā

„Richte deinen Geist auf die Worte, die aus dem Lotusmund des spirituellen Meisters kommen. Setze deine Hoffnungen auf nichts anderes. Die Zuneigung zu den Lotusfüßen des Gurus ist das höchste Ziel, denn durch seine Gnade werden alle Wünsche erfüllt.“ (Prema-bhakti-candrikā)

Aus dem Glauben an die Worte des Gurus entsteht Zuneigung für seinen Dienst. Wer ein gelehrter Schriftsteller oder Prediger wird, aber die Lehren des Gurus nicht praktiziert, zeigt keine echte Liebe für ihn. Der spirituelle Meister durchschaut vorgetäuschte Zuneigung und wird den Schüler, der seinen Anweisungen aufrichtig folgt, mit Sicherheit mit Erfolg segnen. Der Guru ist die Personifizierung der Großzügigkeit Lord Gaurāṅgas; daher stärkt er seinen aufrichtigen Schüler gnädig. Mit seinem Segen folgt bald die Gnade des Herrn, denn die Gnade des Herrn kommt durch Seine vertrauten Gefährten yasya prasādād bhagavat-prasādaḥ.

Wenn wir uns nicht bemühen, den Segen des spirituellen Meisters zu erlangen, können wir den Herrn Millionen von Leben lang verehren, ohne Ihn jemals zufrieden zu stellen. Kṛṣṇa verteilt Seine Gnade an die Lebewesen, indem Er die Gestalt des spirituellen Meisters annimmt. Daher erklären die vedischen Schriften, dass es keinen anderen Weg gibt, Kṛṣṇas Segen zu erlangen, als durch den Guru. Die Śvetāśvatara Upaniṣad (6.23) besagt:

yasya deve parā bhaktir
yathā deve tathā gurau
tasyaite kathitā hy arthāḥ
prakāśante mahātmanaḥ

„Nur jenen großen Seelen, die sowohl an den Herrn als auch an den spirituellen Meister, der Seine Manifestation und nicht von Ihm verschieden ist, bedingungslos glauben, werden alle Bedeutungen des vedischen Wissens automatisch offenbart.“

Mein verehrungswürdiger Gurudeva, Śrīla Prabhupāda, sah in niemandem Fehler; er war von höchstem Mitgefühl. Wir, die wir danach streben, Diener seiner Diener zu sein und an den Resten seines Tellers teilzuhaben, beten aufrichtig, dass er uns durch seine grundlose Barmherzigkeit die Würdigkeit gewährt, ihm zu dienen. Wir beten, dass er unsere Herzen einfach und frei von Täuschung macht, unsere Vergehen vergibt und uns Leben für Leben als Diener seiner Diener betrachtet. Möge er uns von weltlichen Anziehungskräften und Abneigungen befreien und uns im Dienst an seinen Lotusfüßen verankern.

Raghunātha dāsa Gosvāmī beklagte das Verscheiden von Śrīla Rūpa Gosvāmī mit einer solchen Intensität, dass sogar Steine dahinschmelzen konnten. In Rūpas Abwesenheit empfand er ganz Vraja als leer, Govardhana wie eine große Python, Rādhā-kuṇḍa wie das geöffnete Maul eines Tigers und sich selbst als leblos. Können wir gewöhnlichen Sterblichen die ewigen Gefährten des Herrn in solchen Gefühlen der Trennung nachahmen?

Śrīla Narottama dāsa Ṭhākura weinte ebenfalls und betete inbrünstig zu seinem dīkṣā-guru, Śrīla Lokanātha dāsa Gosvāmī, um die Lotusfüße von Śrī Rūpa Gosvāmī, der Mahāprabhus innere Wünsche auf Erden erfüllte. Für Narottama war Śrī Rūpa der Schatz seines Lebens, sein Schmuck, sein Gelübde, seine Buße, sein Gebet und seine Religion. Rūpa Gosvāmī war alles für ihn, und so weinte Narottama Tag und Nacht in Trennung und sehnte sich nach seiner Gnade. Wenn wir auch nur ein Millionstel dessen fühlen könnten, was er fühlte, wäre unser Leben vollkommen.

Die Hingabe an den spirituellen Meister ist der einzige Weg, um zum Göttlichen Herrn zu gelangen. Der Guru ist der persönliche Begleiter von Lord Kṛṣṇa oder Śrī Gaurāṅga; er ist ihnen sehr lieb. Śrīla Kṛṣṇadāsa Kavirāja schreibt:

dīkṣā-kāle bhakta kare ātma-samarpana
sei-kāle kṛṣṇa tāre kare ātma-sama
sei deha kare tāra cid-ānanda-maya
aprakṛta-dehe tāṅra caraṇa bhajaya

„Zum Zeitpunkt der Einweihung, wenn sich ein Geweihter dem spirituellen Meister hingibt, macht Kṛṣṇa ihn sich selbst gleich. Er verwandelt den Körper des Geweihten in spirituelle Substanz; der Geweihte verehrt dann den Herrn in diesem spirituellen Körper.“ (CC, Antya 4.192–193)

Kṛṣṇa nimmt uns als Teil Seiner eigenen Gefolgschaft auf, sofern wir unseren Körper, unseren Geist und unsere Worte dem spirituellen Meister hingeben. Er nimmt Besitz von uns, verwandelt unser Wesen und ermöglicht es uns, Ihm direkt zu dienen.

Die Trennung vom spirituellen Meister ist eine Quelle großen Schmerzes. Wir beten, dass Śrīla Prabhupāda uns einen Platz zu seinen Lotusfüßen gewährt, obwohl wir die unwürdigsten Diener seiner Diener sind, damit wir dem göttlichen Paar gemäß seiner Anweisung und seinem Beispiel dienen können. Unser einziger Anspruch, ein so kühnes Gebet zu sprechen, besteht darin, dass wir die Reste der Speisen seiner Diener zu uns genommen haben. Wir wissen, dass wir kein Recht haben, eine solche Bitte an Sie zu richten, aber an wen könnten wir uns außer an Sie, unseren spirituellen Meister, wenden?

Durch deine grundlose Gnade wird alles, was normalerweise unmöglich wäre, in einem Augenblick möglich. Auch wenn all unsere Bemühungen heute nur ein Hohn sind, wie die Versuche eines Zwergs, den Mond zu berühren. Sind deine Segnungen nicht in der Lage, jedes Wunder zu vollbringen? Werden sie nicht in uns eine echte Liebe zum Chanten des Heiligen Namens ohne Vergehen wecken?

Hat Śrīla Bhaktivinoda Ṭhākura nicht von der unvorstellbaren Kraft des Heiligen Namens gesungen, die Verwirklichung der ewigen spirituellen Identität zu gewähren?

iṣat vikāsi punaḥ dekhāya nija-rūpa-guṇa
citta hari laya kṛṣṇa-pāśa
pūrṇa vikāsita hañā vraje more yāya lañā
dekhāya nija-svarūpa-vilāsa

„Wenn der Heilige Name auch nur ansatzweise offenbart wird, zeigt er mir meine eigene spirituelle Gestalt und meine Eigenschaften. Er raubt mir den Verstand und zieht ihn zu Kṛṣṇa hin. Wenn der Name vollständig offenbart wird, führt er mich direkt nach Vraja, wo er mir meine persönliche Rolle in den ewigen Spielen zeigt.“

(Kṛṣṇa-nāma dhare kata bala? Śaraṇāgati)

Durch den Segen des spirituellen Meisters werden wir also die Gnade des Heiligen Namens empfangen können; und dann werden alle Vollkommenheiten durch den Namen kommen, genau wie Śrīman Mahāprabhu selbst versprochen hat:

iha haite sarva-siddhi haibe sabāra

 „Durch das Chanten dieses Namens wird jeder alle Vollkommenheit erlangen.“

Der Dienst am spirituellen Meister in Zuneigung und Liebe ist sowohl in dieser Welt als auch in der nächsten möglich. Der spirituelle Meister verweilt ewig auf der Ebene des göttlichen Bewusstseins und ist niemals an die Beschränkungen von Geburt und Tod gebunden. Man sollte ihn niemals als gewöhnlichen Sterblichen betrachten.

Indem wir seinen Lehren mit Glauben dienen, wenn er für unsere weltlichen Augen nicht mehr sichtbar ist, können wir seine transzendentale Gestalt wieder erblicken. So wie der Höchste Herr allwissend ist – Er weiß alles, was zu wissen ist, einschließlich jedes Lebewesens, und dennoch bleibt er jenseits der gewöhnlichen Wahrnehmung (sa vetti vedyam na ca tasyāsti vettā), so kann auch der Guru nur erkannt werden, wenn er sich gnädigerweise entscheidet, sich zu offenbaren.

Daher ist das bekannte Sprichwort guru-kṛpā hi kevalam „die Gnade des spirituellen Meisters allein ist unsere einzige Erlösung“ äußerst passend.

O Gurudeva, möge mein Geist ewig im kühlenden Schatten deiner Lotusfüße ruhen.

mama matir astāṁ tava pāda-kamale.